Yalan söylediğinde burnu uzayan Pinokyo masalı oku

Pinokyo, okumadığı bir kitabı okumuş gibi davranınca yalanının içinde kaybolur ve bilmediğini söylemenin öğrenmenin ilk adımı olduğunu fark eder.

Kasabanın küçük okulunda her ay bir kitap günü yapılırdı. Öğretmen, öğrencilerden seçtikleri kitabı okuyup sınıfta anlatmalarını isterdi. Pinokyo kitapların resimlerine bakmayı severdi ama uzun sayfaları okumaya pek sabrı yoktu.

O ay öğretmen onlara “Dağın Ardındaki Mavi Göl” adlı bir macera kitabı verdi. Kitap iki yüz sayfaydı. Pinokyo ilk gün kapağını açtı, birkaç sayfa okudu ve sonra dışarıdan gelen top sesini duyunca kitabı kapattı.

“Nasıl olsa sonra okurum,” dedi.

Günler geçti. Pinokyo kitabı bazen masasında, bazen yatağının altında gördü ama her seferinde başka bir iş çıktı. Kitap günü yaklaşırken arkadaşları hikâyeyi konuşmaya başladı.

“En çok hangi bölümü sevdin?” diye sordu Eda.

Pinokyo kitabı okumadığını söylemekten utandı.

“Ben hepsini sevdim,” dedi.

Burnu biraz uzadı.

Eda şaşırdı. “Sonunda göl gerçekten mavi miydi?”

Pinokyo kitabın kapağında mavi bir göl resmi gördüğünü hatırladı. “Evet, hem de çok parlaktı,” dedi.

Burnu bir parmak daha uzadı.

Ertesi gün sınıfta öğretmen sırayla herkesi tahtaya çağırdı. Pinokyo’nun sırası yaklaştıkça burnu sızlamaya başladı.

“Pinokyo, bize kitabın ana karakterini anlatır mısın?” diye sordu öğretmen.

Pinokyo kapağı düşündü. Resimde küçük bir çocuk vardı.

“Ana karakter… Ali’ydi,” dedi.

Burnu uzadı.

Sınıftan biri fısıldadı: “Ama adı Deniz değil miydi?”

Pinokyo hemen düzeltti. “Evet, Deniz’in ikinci adı Ali’ydi.”

Burnu daha da uzadı ve tahtaya çarptı.

Öğretmen kitabı masaya koydu. “Pinokyo, kitabı gerçekten okudun mu?”

Sınıf sessizleşti.

Pinokyo’nun yüzü kızardı. “Okudum… ama bazı yerleri unuttum.”

Burnu o kadar uzadı ki ön sıradaki kalem kutusunu yere düşürdü.

Öğretmen kızmak yerine sandalyeye oturdu. “Bazen bilmediğimizi söylemek bize zor gelir. Ama bilmediğimiz bir şeyi biliyormuş gibi yaptığımızda öğrenme şansını da kaybederiz.”

Pinokyo gözlerini yere indirdi.

“Kitabı okumadım,” dedi sonunda. “Başladım ama bitirmedim. Sonra arkadaşlarım okuduğu için ben de okumuş gibi görünmek istedim.”

Burnu yavaşça kısalmaya başladı.

Öğretmen, “Peki şimdi ne yapmak istersin?” diye sordu.

Pinokyo düşündü. “Bitirmek istiyorum. Ama iki yüz sayfa bana çok uzun geliyor.”

Öğretmen kitabı eline aldı. “O zaman iki yüz sayfayı düşünme. Bugün on sayfa oku. Yarın bir on sayfa daha.”

O akşam Pinokyo kitabın ilk on sayfasını okudu. Aslında sandığı kadar sıkıcı değildi. Deniz adındaki karakter eski bir harita buluyordu. Pinokyo merak edip beş sayfa daha okudu.

Ertesi gün kütüphanede Eda’nın yanına oturdu. “Sen şu bölümde ne olduğunu anlamış mıydın?” diye sordu.

Eda gülümsedi. “İstersen birlikte konuşalım.”

Pinokyo ilk kez bir şeyi anlamadığını söylerken utanmadı.

Bir hafta içinde kitabı yarıladı. Sonra gerçekten mavi gölün anlatıldığı bölüme geldi. Gölün mavi olmasının sebebi sihir değildi; çevresindeki taşların rengi suya yansıyordu. Pinokyo, uydurduğu cevabın ne kadar farklı olduğunu düşünüp güldü.

İki hafta sonra kitabı bitirdi.

Öğretmen ona yeniden anlatmak isteyip istemediğini sordu. Pinokyo tahtaya çıktı.

Bu kez burnu normaldi.

“Kitabın ana karakteri Deniz,” diye başladı. “En sevdiğim bölüm, haritadaki işaretin aslında bir ağaç gölgesi olduğunu fark ettiği yer. Çünkü o bölümde Deniz yanlış düşündüğünü kabul ediyor ve yeniden araştırıyor.”

Öğretmen gülümsedi. “Sence neden o bölüm?”

Pinokyo da gülümsedi. “Çünkü ben de yanlış yaptığımı kabul edince gerçekten öğrenmeye başladım.”

O günden sonra Pinokyo bilmediği bir şey sorulduğunda her zaman cevabı biliyormuş gibi davranmadı. Bazen “Bilmiyorum,” dedi. Bazen “Anlamadım,” dedi. Bazen de “Bana anlatır mısın?” diye sordu.

Ve şaşırtıcı biçimde, bu cümleleri söyledikçe daha çok şey öğrenmeye başladı.

Çünkü Pinokyo artık biliyordu: Bilmediğini gizlemek insanı bilgili yapmaz. Gerçek merak, bilmediğini kabul edip öğrenmeye cesaret ettiğinde başlar.